Hành trình cuộc đời của Việt Nam tại Phần Lan

Gần năm thập kỷ đã trôi qua kể từ khi người tị nạn Việt Nam đến Phần Lan lần đầu tiên vào năm 1979. Mặc dù vậy, còn nhiều điều vẫn chưa được biết về hành trình và trải nghiệm của họ ở Phần Lan. Hành trình cuộc sống của người Việt ở Phần Lan là một nghiên cứu dựa trên phỏng vấn nhằm khám phá lối sống đặc trưng của những người Việt lớn tuổi di cư đến Phần Lan khi đang trong độ tuổi trưởng thành từ cuối những năm 1970 đến cuối những năm 1980. Thông qua các cuộc phỏng vấn sâu, chúng tôi tìm hiểu sự thích ứng của họ với xã hội Phần Lan, trải nghiệm sống cá nhân, quan điểm của họ về vấn đề tuổi già và nhu cầu hiện tại khi họ đang già đi.

Laura Kemppainen (nhũ danh Lyytikäinen) là tiến sĩ Xã hội học và là nhà nghiên cứu tại trường Đại học Helsinki, đồng thời cô cũng là nghiên cứu viên chính trong nghiên cứu về hành trình cuộc đời của người Việt Nam tại Phần Lan. Các nghiên cứu của cô tập trung vào chủ đề di cư, sức khỏe và cuộc sống tốt đặt trong bối cảnh già hóa. Kemppainen quan tâm nghiên cứu về vấn đề bất bình đẳng, các mối quan hệ xuyên quốc gia, già hóa, giai đoạn cuối đời và phương pháp nghiên cứu hỗn hợp. Cô từng là nghiên cứu viên chính trong các dự án như   (2017–2020) và (2020–2022), trong đó cô tập trung tìm hiểu về hành vi chăm sóc xuyên quốc gia, việc di chuyển liên quan đến chăm sóc y tế và du lịch. Xem thêm các nghiên cứu đã xuất bản của Kemppainen tại .

Nguyễn Ngọc Trầm đang theo học chương trình Thạc sĩ về Xã hội học tại trường Đại học Helsinki, đồng thời cô cũng là trợ lý nghiên cứu tại MICA trong dự án tìm hiểu về hành trình cuộc đời của người Việt Nam tại Phần Lan. Để biết thêm thông tin, vui lòng xem tại .

Chúng tôi muốn nghe chuyện đời của bạn...

Chúng tôi hiện đang mời người tham gia vào nghiên cứu của chúng tôi. Chúng tôi đang tìm kiếm những người di cư từ Việt Nam đến Phần Lan trong độ tuổi trưởng thành (18 tuổi trở lên) trong giai đoạn từ cuối những năm 1970 đến cuối những năm 1980. Nếu Ông/Bà là người chúng tôi đang tìm kiếm và mong muốn chia sẻ trải nghiệm của mình, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi qua thông tin được cung cấp ở mục Liên hệ trên trang này. 

Xin lưu ý rằng việc liên hệ với chúng tôi không có nghĩa Ông/Bà phải tham gia nghiên cứu. Nếu Ông/Bà không phải người mà chúng tôi tìm kiếm nhưng biết ai đó phù hợp, chúng tôi rất mong Ông/Bà có thể giúp chia sẻ thông tin này với họ. Sự quan tâm và hỗ trợ của Ông/Bà là vô giá đối với chúng tôi và chúng tôi rất sẵn lòng trả lời bất kỳ câu hỏi nào mà Ông/Bà có về cuộc nghiên cứu này. 

Tất cả các cuộc phỏng vấn sẽ được thực hiện với sự bảo mật hoàn toàn. Người tham gia sẽ được ẩn danh và không có thông tin nhận dạng nào được chia sẻ khi kết quả nghiên cứu được công bố. Việc tham gia vào nghiên cứu là hoàn toàn tự nguyện.

Kết quả nghiên cứu sẽ đóng góp đáng kể vào hiểu biết chung về cuộc đời của những người nhập cư đầu tiên tại Phần Lan. Mục tiêu của chúng tôi là chia sẻ rộng rãi những phát hiện của nghiên cứu đến các đối tác nghiên cứu khác. Hiểu biết đạt được từ nghiên cứu là nguồn thông tin giá trị về việc xây dựng một cuộc sống tốt và nhu cầu cụ thể của cộng đồng người Việt tại Phần Lan. Trong tương lai, những thông tin này có thể hỗ trợ trong việc phát triển các dịch vụ và quyết sách liên quan.

Thông tin chi tiết quy trình xử lý dữ liệu cá nhân của người tham gia được ghi rõ ở đây bằng , và .

Nguyễn Ngọc Trầm, Đại học Helsinki

Trong luận văn thạc sĩ của mình, tôi đã nghiên cứu cách nhìn và trải nghiệm về sự cô đơn của người Việt Nam lớn tuổi tại Phần Lan. Phát hiện của nghiên cứu cho thấy rằng sự cô đơn không chỉ bị ảnh hưởng bởi rào cản ngôn ngữ và hoàn cảnh xã hội, mà còn bởi sự kỳ thị gắn liền với việc thừa nhận nó. Kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của các dịch vụ xã hội tại địa phương trong việc quan tâm đến cộng đồng người Việt Nam lớn tuổi nhằm thúc đẩy sự kết nối, hòa nhập và đảm bảo cho họ một cuộc sống tốt khi về già. 

Nghiên cứu này tập trung vào người tị nạn Việt Nam, nhóm người tị nạn lớn đầu tiên ở Phần Lan, và các thành viên trong gia đình họ. Vì là người nhập cư, người Việt Nam tại Phần Lan có thể phải đối mặt với nguy cơ cao hơn với việc cảm thấy cô đơn khi về già. Tuy nhiên, họ lại bị bỏ qua bởi các nghiên cứu trong nước về sự cô đơn. Nghiên cứu này được thực hiện để bổ sung vào khoảng trống nói trên thông qua việc sử dụng phương pháp phỏng vấn tiểu sử định tính nhằm khám phá câu chuyện cuộc đời và trải nghiệm cô đơn của 08 người Việt Nam lớn tuổi (từ 60 tuổi trở lên) đến từ khu vực đô thị Helsinki.  

Người tham gia là những người Việt Nam đến Phần Lan từ cuối thập niên 1970 và đã đặt nền tảng đầu tiên cho cộng đồng người Việt tại đây. Sau nhiều thập kỷ định cư, Phần Lan đã trở thành quê hương thứ hai của họ. Nhiều người đã xây dựng được cuộc sống viên mãn tại Phần Lan và tạo được ấn tượng tốt với cộng đồng sở tại nhờ sự chăm chỉ của họ. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công đó, thế hệ người Việt Nam đầu tiên di cư đến Phần Lan đã phải đối mặt với những khó khăn đáng kể xuyên suốt cuộc đời họ ở quê hương thứ hai này, trong đó bao gồm sự cô đơn ở tuổi xế chiều. 

Nhiều người tham gia cho rằng sự cô đơn là cảm giác buồn bã khi một người cố ý tách biệt khỏi việc giao tiếp và các mối quan hệ xã hội. Trong bối cảnh văn hóa Việt Nam vốn coi trọng sự quản giao và tương hỗ lẫn nhau, quan niệm này rất dễ tạo ra sự kỳ thị đối với những người có trải nghiệm cô đơn. Hệ quả là cá nhân có thể cảm thấy ngần ngại trong việc mở lòng về trải nghiệm cô đơn của bản thân và chần chừ khi tìm kiếm sự giúp đỡ từ chính cộng đồng của họ, trong khi việc tìm kiếm sự giúp đỡ từ cộng đồng sở tại lại bị ngăn trở bởi rào cản ngôn ngữ. Điều này giải thích tại sao đối với một số người tham gia sự cô đơn trở thành một trải nghiệm cá nhân mà họ giấu kín và cảm thấy khó chia sẻ với người khác. 

Trong khi việc mở lòng về sự cô đơn là không dễ dàng, câu chuyện của người tham gia cho thấy rằng nhiều người trong số họ đã từng hoặc đang trải qua sự cô đơn khi về già. Họ cảm thấy cô đơn khi phải chia ly khỏi những người thân yêu, chẳng hạn như khi sống ly thân hoặc khi mất đi người bạn đời. Việc không thể tìm thấy những người phù hợp để chia sẻ sở thích hoặc giao lưu cũng góp phần vào cảm giác cô đơn của họ. Ngoài ra, sự cô đơn của một người cũng có thể biểu hiện ra theo một cách trừu tượng hơn như cảm giác trống rỗng và mất kết nối với cuộc sống của chính mình, đặc biệt là khi về cuối đời họ đã hoàn thành xong nghĩa vụ đối với gia đình và xã hội. 

Sự khác biệt văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc sinh ra cảm giác cô đơn ở những người Việt Nam lớn tuổi tham gia nghiên cứu. Người tham gia cho rằng văn hóa Việt Nam là văn hóa tập thể còn văn hóa Phần Lan lại là văn hóa cá thể. Vì thế khi con cái trưởng thành dưới sự ảnh hưởng của các chuẩn mực văn hóa Phần Lan, vốn nhấn mạnh sự độc lập từ khi còn nhỏ và sự bình đẳng giữa các thế hệ, họ cảm thấy sự gần gũi trong gia đình và sự hiếu thảo của cái cái dần phai nhạt đi. Điều này khiến họ cảm thấy thiếu kết nối với con cái và cảm thấy cô đơn ở tuổi xế chiều. 

Văn hóa Phần Lan cũng rất tôn trọng quyền riêng tư cá nhân, điều này trái ngược với văn hóa Việt Nam vốn khuyến khích sự tương tác xã hội giữa các thành viên trong cộng đồng. Do đó, những người Việt Nam lớn tuổi ở Phần Lan khó có thể tìm được bầu không khí gần gũi ‘tình làng nghĩa xóm’ và thường xuyên thăm viếng qua lại lẫn nhau trong bối cảnh xã hội Phần Lan, đặc biệt là khi cộng đồng người Việt Nam có quy mô nhỏ và không khu trú thành các cụm sắc tộc đặc trưng do tác động của chính sách tái định cư của Phần Lan vốn đã phân tán cộng đồng người Việt ra khắp các khu vực trên cả nước. 

Ngoài ra, người Việt Nam thường tìm kiếm ý nghĩa trong cuộc sống từ những thành tựu gắn với tập thể. Điều này làm cho một số người tham gia cảm thấy cô đơn và trăn trở không nguôi trong những năm tháng về già do cảm thấy ý nghĩa cuộc đời mình không trọn vẹn khi nhìn lại quá khứ và nhận ra bản thân đã không đạt được thành tựu nào như thế. 

Tóm lại, những phát hiện trong nghiên cứu này cho thấy rằng mặc dù người tham gia cho rằng sự cô đơn là kết quả của các yếu tố chủ quan như việc cố ý tránh né sự giao tiếp xã hội, cô đơn cũng có thể bị ảnh hưởng do cái yếu tố ngoại cảnh như các hoàn cảnh xã hội cụ thể đã nêu trên, sự kỳ thị xã hội khi thừa nhận rằng bản thân cô đơn và rào cản ngôn ngữ. Do đó, người Việt Nam lớn tuổi tại Phần Lan có trải nghiệm cô đơn rất cần sự hỗ trợ từ cộng đồng để có thể vượt qua vấn đề này. Các dịch vụ xã hội địa phương hỗ trợ người nhập cư lớn tuổi nên chú ý hơn đến cộng đồng Việt Nam khi xây dựng các chương trình giải quyết vấn đề cô đơn nhằm đảm bảo cho họ sức khỏe và một cuộc sống tốt khi về già. 

Cuối cùng, không lời nào có thể diễn tả hết lòng biết ơn của tôi đối với những người đã tham gia vào nghiên cứu này và tin tưởng ủy thác cho tôi câu chuyện cuộc đời của họ. Sự hiếu khách và lòng tốt của họ sẽ luôn giữ một vị trí đặc biệt trong trái tim tôi. Những câu chuyện họ chia sẻ không chỉ định hình nghiên cứu này mà còn là một lời nhắc nhở sâu sắc rằng sau mỗi phát hiện là một cuộc đời đã được sống một cách kiên cường. Tuy nhiên, vì cô đơn vốn là trải nghiệm độc đáo của mỗi cá nhân, những phát hiện ở đây không thể đại diện hết cho trải nghiệm của tất cả người Việt Nam lớn tuổi tại Phần Lan. Vì thế nghiên cứu của chúng tôi vẫn đang tiếp tục và chúng tôi mong muốn rằng sẽ có thêm nhiều cá nhân nữa sẽ tham gia vào nghiên cứu này. Chúng tôi mong đợi được nghe những câu chuyện của họ để có được hiểu biết toàn diện hơn về hành trình cuộc đời của thế hệ người Việt đầu tiên tại Phần Lan.